Projekt ustawy o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy - Kodeks postępowania karnego

Projekt (wersja  z 09.08.04r.)

 

USTAWA

z dnia ......... 2004 r.

o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy - Kodeks postępowania karnego

               

 

Art. 1. W ustawie z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002r. Nr 7, poz. 58 z późn. zm. [1])) wprowadza się następujące zmiany:

w art. 15 w ust. 1 po pkt 3 dodaje się pkt 3a w brzmieniu:

,,3a) pobierania wymazu ze śluzówki policzków w trybie i przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego oraz w celach identyfikacyjnych,”;

po art. 21 dodaje się art. 21a – 21e w brzmieniu:

„Art. 21a. 1. Komendant Główny Policji prowadzi bazę danych zawierającą informacje o wynikach analizy kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA), zwaną dalej „bazą danych DNA” i jest jej administratorem w rozumieniu ustawy o ochronie danych osobowych.

2. W bazie danych DNA gromadzi się i przetwarza:

1) informacje, o których mowa w ust.1, w odniesieniu do:

a) osób wymienionych w art. 74, 192 i 192a Kodeksu postępowania karnego,

b) osób o nieustalonej tożsamości oraz osób usiłujących ukryć swoją tożsamość,

c) zwłok ludzkich o nieustalonej tożsamości,

d) śladów nieznanych sprawców przestępstw,

2) dane dotyczące osób, o których mowa w art. 74, 192 i 192a Kodeksu postępowania karnego oraz osób o nieustalonej tożsamości lub usiłujących ukryć swoją tożsamość obejmujące:

a) imiona, nazwiska lub pseudonimy,

b) imiona i nazwiska rodowe rodziców tych osób,

c) datę i miejsce urodzenia,

d) oznaczenie i cechy identyfikacyjne dokumentu tożsamości,

e) adres zamieszkania,

f) numer ewidencyjny PESEL,

g) obywatelstwo i płeć.

3. Łącznie z bazą danych DNA prowadzi się zbiory próbek pobranych od osoby albo ze zwłok ludzkich w celu przeprowadzenia analizy DNA w postaci wymazów ze śluzówki policzków, krwi, cebulek włosów lub wydzielin, a w odniesieniu do zwłok ludzkich materiał biologiczny w postaci próbki z tkanek, zwane dalej „próbkami biologicznymi”.

4. Komendant Główny Policji dokonuje weryfikacji danych zgromadzonych w bazie danych DNA, stosując odpowiednio przepis art. 20 ust. 17.

 

Art. 21b. Informacje, o których mowa w art. 21a ust. 1, wprowadza się do bazy danych DNA na podstawie:

1) zarządzenia organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze lub sądu  - w przypadku analizy DNA przeprowadzonej w związku z postępowaniem karnym lub postępowaniem w sprawach nieletnich,

2) zarządzenia właściwego miejscowo organu Policji – w przypadku zwłok ludzkich o nieustalonej tożsamości, osób o nieustalonej tożsamości oraz osób usiłujących ukryć swoją tożsamość.

 

Art. 21c. Informacji zgromadzonych w bazie danych DNA udziela się organom prowadzącym postępowanie karne oraz organom Policji prowadzącym czynności identyfikacyjne.

 

Art. 21d. 1. Próbki biologiczne i informacje dotyczące wyników analizy DNA, są przechowywane w bazie danych DNA przez okres 20 lat i wykorzystywane w celu zwalczania przestępstw oraz w celach identyfikacji osób i zwłok.

2. Próbki biologiczne i informacje dotyczące wyników analizy DNA podejrzanych, oskarżonych lub skazanych w związku z popełnieniem zbrodni oraz przestępstw określonych w rozdziałach XVI-XIX, XXV i XXXV Kodeksu karnego, a także osób określonych w art. 94 §1 Kodeksu karnego, mogą być przechowywane w bazie danych DNA przez okres do 35 lat.

 

Art. 21e. Usunięcia informacji, o których mowa w art. 21a ust. 1, z bazy danych DNA oraz zniszczenia próbek biologicznych dokonuje komisja powołana przez Komendanta Głównego Policji sporządzając z tych czynności protokół, w stosunku do osób:

1) które zostały uniewinnione lub wobec których umorzono postępowanie karne - niezwłocznie po uprawomocnieniu się stosownego orzeczenia,

2) wobec których postępowanie karne warunkowo umorzono - po upływie 6 miesięcy od dnia zakończenia okresu próby wyznaczonego przez sąd,

3) wobec których postępowanie umorzono na podstawie przepisów o świadku koronnym - po upływie roku od dnia uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu.

 

 

Art. 2. W ustawie z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.[2])) wprowadza się następujące zmiany:

1) art. 74 otrzymuje brzmienie:

„Art. 74. § 1. Oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności ani obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść.

§ 2. Oskarżony jest jednak obowiązany poddać się:

1) oględzinom zewnętrznym ciała oraz innym badaniom nie połączonym z naruszeniem integralności ciała; w szczególności wolno od oskarżonego pobrać odciski, fotografować go oraz okazać w celach rozpoznawczych innym osobom,

2) badaniom psychologicznym i psychiatrycznym oraz badaniom połączonym z dokonaniem zabiegów na jego ciele, z wyjątkiem chirurgicznych, pod warunkiem, że dokonywane są przez uprawnionego do tego pracownika służby zdrowia z zachowaniem wskazań wiedzy lekarskiej i nie zagrażają zdrowiu oskarżonego, jeżeli przeprowadzenie tych badań jest nieodzowne; w szczególności oskarżony jest obowiązany przy zachowaniu tych warunków poddać się pobraniu krwi, włosów lub wydzielin organizmu, z zastrzeżeniem pkt 3,

3) pobraniu przez funkcjonariusza organu postępowania karnego wymazu ze śluzówki policzków, jeżeli jest to nieodzowne i nie zachodzi obawa, że zagrażałoby to zdrowiu oskarżonego lub innych osób.

§ 3. W stosunku do osoby podejrzanej można dokonać badań lub czynności, o których mowa w § 2 pkt 1, a także, przy zachowaniu wymagań określonych w § 2 pkt 2 lub 3, pobrać krew, włosy, wymaz ze śluzówki policzków lub inne wydzieliny organizmu.

§ 4. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki i sposób poddawania oskarżonego oraz osoby podejrzanej badaniom, a także dokonywania z ich udziałem czynności, o których mowa w § 2 pkt 1 i 3 oraz § 3, mając na uwadze, by gromadzenie, utrwalanie i analiza materiału dowodowego dokonywane były zgodnie z aktualną wiedzą w zakresie kryminalistyki i medycyny sądowej.”.

2) w art. 192a § 1 po wyrazie „daktyloskopijne” dodaje się przecinek i wyrazy „wymaz ze śluzówki policzków”.

 

Art. 3. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

 

 

UZASADNIENIE

 

Projekt ustawy o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego został przygotowany w oparciu o projekt ustawy o wykorzystaniu analizy kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA), który był przedmiotem uzgodnień międzyresortowych w 2004 r. Z uwagi na stanowisko Rządowego Centrum Legislacji, kwestionujące zasadność regulowania materii wykorzystywania badań DNA w postępowaniu karnym i w celach identyfikacyjnych w drodze odrębnej ustawy, powyższa materia została przeniesiona do dwóch ustaw, tj. ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58, z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, z późn. zm.). Projekt ustawy określa zasady przeprowadzania badań genetycznych w postępowaniu karnym i pobierania w tym celu próbek materiału genetycznego oraz tworzenia i funkcjonowania bazy danych DNA. Celem ustawy jest dostosowanie prawa polskiego do standardów europejskich w zakresie wykorzystania badań genetycznych na potrzeby organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości, a jednocześnie wypełnienie luki w przepisach o postępowaniu dowodowym, które nie zawierają regulacji odpowiednich do specyfiki badań DNA.

Projekt ustawy jest zgodny z przyjętą 10 lutego 1992 r. Rekomendacją Nr R (92) 1 Komitetu Ministrów Rady Europy „w sprawie analizy kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA) w postępowaniu karnym[3]. Utworzenie krajowej bazy danych DNA jest zalecane również w dotyczących wymiany wyników analiz DNA Uchwałach Rady Unii Europejskiej Nr 97/C 193/02 z dnia 9 czerwca 1997r. oraz Nr 2001/C 187/01 z dnia 25 czerwca 2001r.

 

Projekt ustawy zakłada, że do celów identyfikacji osoby wykorzystuje się tylko wyniki badań DNA z regionów niekodujących ludzkiego genomu. Zgodnie z dyspozycją art. 74 § 2 i 3 Kpk. pobieranie próbek biologicznych do badań DNA, w postaci wymazów ze śluzówki policzków, krwi, cebulek włosów lub wydzielin od osób podejrzanych, podejrzanych i skazanych - może się odbywać także bez ich zgody.

 Również bez zgody osób zainteresowanych, w postępowaniu karnym będzie można pobierać próbki do badań eliminacyjnych, od osób pozostawiających ślady genetyczne na miejscu przestępstwa, ale niepodejrzewanych o sprawstwo – jak to ustala  art. 192a Kodeksu postępowania karnego „w celu ograniczenia kręgu osób podejrzanych lub ustalenia wartości dowodowej ujawnionych śladów”. Natomiast w pozostałych przypadkach będzie wymagana zgoda osób, od których pobiera się próbki. W ustawie o Policji dodano w art. 15 ust. 1 pkt 3a przyznający policjantom uprawnienie do pobierania wymazu ze śluzówki policzków w trybie i w przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego. Policjanci mają takie uprawnienia we wszystkich krajach członkowskich Unii Europejskiej.

 

Projektowane zasady przetwarzania i wykorzystywania informacji związanych z pobieraniem próbek biologicznych i przeprowadzaniem badań DNA, są zgodne z odpowiednimi aktami prawnymi Rady Europy, a mianowicie z Konwencją nr 108 w sprawie ochrony osób w aspekcie automatycznego przetwarzania danych osobowych, przyjętą 28 stycznia 1981r. i Rekomendacją No. R (87) 15 z dnia 17 września 1987 r. w sprawie używania danych osobowych przez policję.

 

Ustawa zastrzega, że wyniki badań DNA będą wykorzystywane wyłącznie w konkretnych postępowaniach karnych, a w przypadku osób podejrzewanych o sprawstwo wszystkich zbrodni oraz przestępstw określonych w rozdziałach XVI-XIX, XXV i XXXV oraz art. 94 §1 Kodeksu karnego, których dane genetyczne będą pozostawiane w bazie danych DNA – tylko w celu zwalczania przestępstw. Pozostawianie w bazie danych DNA informacji dotyczących osób podejrzewanych o popełnienie poważnych przestępstw pozwoli na wykorzystanie tych informacji do zwalczania przestępczości i uzyskanie wyższej niż obecnie skuteczności działań wykrywczych Policji. Jako zasadę wprowadzono 20-letni okres przechowywania próbek  biologicznych i informacji dotyczącej wyników analizy DNA. Wyjątkiem od ww. zasady objęte będą próbki biologiczne i wyniki analizy DNA podejrzanych, oskarżonych lub skazanych w związku z popełnieniem zbrodni oraz przestępstw określonych w rozdziałach XVI-XIX, XXV I XXXV Kodeksu karnego. W stosunku do nich przyjęto maksymalny 35 - letni okres przechowywania informacji, aby obejmował w całości okresy przedawnienia karalności i ścigania zbrodni. Weryfikacja zgromadzonych informacji, prowadzona przez Komendanta Głównego Policji, jako administratora bazy danych DNA co 10 lat zapewni usuwanie danych zbędnych w aspekcie celu gromadzenia, np. w przypadku śmierci danej osoby.

 

W wielu krajach stwierdzono wysoką skuteczność identyfikacji osób w procesie wykrywczym na podstawie baz danych DNA. Należy zatem spodziewać się, że po wprowadzeniu podobnych rozwiązań w Polsce również zwiększy się wykrywalność sprawców przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu i mieniu.

Nadmienia się, iż według obowiązującego stanu prawnego (art. 20 ustawy o Policji) Policja może pobierać, przetwarzać i wykorzystywać do celów wykrywczych i identyfikacyjnych dane dotyczące kodu genetycznego, w zakresie niekodujących regionów genomu. Na podstawie upoważnienia udzielonego w art. 20 ust. 19 ustawy o Policji Komendant Główny Policji po zasięgnięciu opinii Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, w dniu 16 maja 2002r. wydał zarządzenie Nr 6 w sprawie uzyskiwania, przetwarzania i wykorzystywania przez Policję informacji oraz sposobów zakładania i prowadzenia zbiorów tych informacji, przewidujące wyodrębnienie w policyjnych zbiorach informacyjnych bazy danych o śladach genetycznych nieznanych sprawców przestępstw i baza taka – o nazwie „Genom” jest organizowana od 2000. roku.

 

Zgodnie Uchwałą Rady Unii Europejskiej No 97/C 193/02 z dnia 09.06.1997 r. dotyczącą wymiany wyników analiz DNA, w projekcie ustawy znalazły się regulacje dotyczące tworzenia i nadzoru nad bazą danych DNA. Przyjęte w ustawie o zmianie ustawy o Policji rozwiązanie zakłada, że bazę danych DNA tworzy się w Policji (nastąpi to poprzez odpowiednie przekształcenie bazy śladów genetycznych „Genom”), z powierzeniem Komendantowi Głównemu Policji funkcji administratora gromadzonych i przetwarzanych danych osobowych, natomiast nadzór nad funkcjonowaniem bazy danych DNA sprawować będzie minister właściwy do spraw wewnętrznych.

 

Powierzenie funkcji administratora bazy danych DNA Komendantowi Głównemu Policji jest rozwiązaniem optymalnym, biorąc pod uwagę dotychczasowy stan prac nad organizowaniem w Policji bazy śladów genetycznych „Genom” oraz ustawowy zakres zadań Policji.

 

Projekt uruchomienia bazy danych DNA w strukturach organizacyjnych Policji uzyskał pozytywną rekomendację Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce. Na budowę bazy danych DNA w policyjnej infrastrukturze poniesiono już znaczne nakłady finansowe, w tym środki z funduszu Phare przyznane w kwocie blisko 2,5 mln euro (program PL 0103.09.01). Należy podkreślić, iż Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce zastrzega zwrot przekazanej pomocy finansowej w wypadku, jeżeli najpóźniej do 15 grudnia 2004r. nie zostaną wprowadzone rozwiązania prawne uprawniające policjantów do pobierania bezinwazyjnych próbek DNA oraz dalszą rozbudowę bazy danych DNA tworzonej w strukturach organizacyjnych Policji (pismo nr JOR/skt/468/2004 z 2 lutego 2004r.). Podjęte już w Policji przygotowania organizacyjne i logistyczne umożliwią w stosunkowo krótkim czasie uruchomienie bazy danych DNA na zasadach przewidzianych w projektowanej regulacji.

 

Wymiana wyników badań DNA z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi powołanymi do zwalczania przestępstw będzie odbywać się zgodnie z ogólnymi zasadami ustalonymi w przepisach o ochronie danych osobowych oraz zasadami szczegółowymi przyjętymi w ratyfikowanych umowach międzynarodowych. Wyniki badań DNA są bowiem danymi osobowymi. Nie zachodzi zatem potrzeba ustalania w projektowanej ustawie szczególnych regulacji w zakresie przekazywania wyników badań DNA za granicę.  W związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej i zniesieniem granic wewnętrznych wymiana wyników badań DNA jest niezbędnym warunkiem skuteczności ścigania karnego, zwłaszcza w zakresie przestępstw pozostających w kompetencjach Europolu i Interpolu.

 

Ocena skutków projektowanej regulacji

Projektowana regulacja będzie miała korzystny wpływ na skuteczność wykonywania przez Policję zadań w zakresie zwalczania przestępczości.

Poddanie projektu dodatkowym konsultacjom społecznym uznano za niecelowe, ponieważ potrzeba zwiększenia skuteczności walki z przestępczością jest bezsporna i znajduje nie tylko wyraźną akceptację społeczną, ale jest kategorycznie postulowana przez obywateli.

Projektowana regulacja nie będzie miała negatywnego wpływu na rynek pracy, konkurencyjność wewnętrzną i zewnętrzną gospodarki oraz na sytuację i rozwój regionów. Poprawa skuteczności walki z przestępczością będzie natomiast korzystną przesłanką rozwoju gospodarczego.

Wejście w życie projektowanych zmian ustawowych zostanie sfinansowane ze środków budżetu państwa przeznaczonych na funkcjonowanie Policji i nie spowoduje wzrostu wydatków w budżetach jednostek samorządu terytorialnego. Koszt utworzenia bazy danych DNA szacuje się na 30 mln zł. Dotychczas na organizację w Policji bazy śladów genetycznych „Genom” wydatkowano kwotę 14 524 372,96 zł. Źródła finansowania tych wydatków były następujące:

- w latach 2000-2002 w ramach projektu celowego realizowanego przez Policję wspólnie z Komitetem Badań Naukowych wydatkowano kwotę 7 039 640,36 zł (w tym ze środków KBN 1 297 500 zł, projektowanych ze środków Policji 5 742 140,36 zł),

- w latach 2000-2003 ze środków Policji wydatkowano kwotę 5 046 960,88 zł (na modernizację obiektu lokalizacji bazy danych DNA), a nadto 2 134 870,60 zł z rezerwy celowej Ministra Finansów (na zakup sprzętu informatycznego na potrzeby bazy danych DNA),

- od roku 2003 budowa bazy danych DNA jest także finansowana z Funduszu Phare (projekt PL0103.09.01) kwotą 2,44 mln euro, co wiąże się projektowanych wymaganym udziałem własnym, który wynosi 0,82 mln euro i jest pokrywany ze środków Policji oraz z rezerwy celowej Ministra Finansów (kwotą 1 614 000 zł). Środki przekazane z Funduszu Phare  powinny być wydane do końca 2004 roku i są przeznaczone na zakup sprzętu i oprogramowania, niezbędnego do funkcjonowania bazy danych DNA.

Z powyższych danych wynika, że szacowane na 30 mln zł koszty utworzenia bazy danych DNA znajdują częściowe pokrycie w już przekazanych Policji środkach finansowych. Wydatki niezbędne na ukończenie tego przedsięwzięcia oraz dostosowanie parametrów eksploatacyjnych do określonych w niniejszym projekcie zasad funkcjonowania bazy danych DNA, oblicza się do końca 2004 roku na kwotę 15 360 000 zł. Komendant Główny Policji dysponuje jeszcze kwotą około 1,6 mln euro pochodzącą z Funduszu Phare oraz kwotą około2,5 mln zł, jakie mogą być na ten cel przeznaczone ze środków przyznanych tegoroczna ustawą budżetową. Oznacza to, że potrzebne są dodatkowe środki w kwocie 5,2 mln zł. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wystąpił już do Ministra Finansów z wnioskiem o przeniesienie takiej kwoty z rezerwy celowej (część 83, poz. 10) budżetu państwa na rok 2004, do części 42 (sprawy wewnętrzne). W związku z wejściem w życie projektowanej ustawy nie przewiduje się wystąpienia w roku 2004 wydatków innych, niż powyżej opisane.

 

Korzystanie z bazy danych DNA po jej utworzeniu będzie wymagało w skali rocznej wydatków szacowanych na około 7 mln zł, które to wydatki będą uwzględniane w projektach budżetu (części 42-Sprawy wewnętrzne), w ramach wnioskowanego limitu wydatków na funkcjonowanie Policji w danym roku. Komendant Główny Policji nie ma obecnie ustawowego zabezpieczenia, gwarantującego uwzględnienie wymienionej kwoty w planie budżetowym na rok 2005 i niezbędne jest uzyskanie takiego zabezpieczenia.

 

Identyfikacja genetyczna sprawców przestępstw stosowana na odpowiednio szeroką skalę w istotnym stopniu zmniejszy natomiast ogólne koszty działań wykrywczych i postępowań karnych, dzięki skróceniu czasu ich trwania. Suma oszczędności projektowanych tego tytułu powinna być znaczna, jakkolwiek nie jest możliwe jej kwotowe oszacowanie.

 

Zakres projektowanych zmian jest zgodny z prawem europejskim, a mianowicie z Uchwałami Rady Unii Europejskiej z dnia 9 czerwca 1997r. i 25 czerwca 2001r., dotyczącymi wymiany wyników analiz DNA (Nr 97/C 193/02 i 2001/C 187/01) oraz z przyjętą 10 lutego 1992 r. Rekomendacją Nr R (92) 1 Komitetu Ministrów Rady Europy „w sprawie analizy kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA) w postępowaniu karnym”.

 

Metryczka

Data publikacji 12.08.2004
Podmiot udostępniający informację:
Osoba wytwarzająca/odpowiadająca za informację:
Osoba udostępniająca informację:
Sebastian Górkiewicz
do góry